Blue Notes "The Ogun Collection", Ogun Recording 2008

Czyż powinno nas dziwić, że najważniejsze płyty w historii afrykańskiego jazzu współtworzą zarazem europejski kanon jazzowy? Rozpatrując rzecz w kategoriach kulturowo-historycznych - zapewne nie, wszak jazz, którego afrykańskich korzeni amerykańscy mistrzowie poszukiwali w podróżach do Egiptu, Maroka czy Sierra Leone, przybył do Afryki jako produkt cywilizacji Zachodu - przywieziony przez europejskich kolonizatorów. Powyższe refleksje nasuwają się w trakcie słuchania zupełnie wyjątkowego wydawnictwa, jakim jest box dokumentujący nagrania zjawiskowej formacji Blue Notes, opublikowane przed laty przez wytwórnię Ogun - specjalizująca się w okołojazzowej improwizacji. Blue Notes to oczywiście nazwa, jaką przyjęła w roku 1963 grupa południowoafrykańskich instrumentalistów jazzowych doskonale znanych wszystkim miłośnikom muzyki improwizowanej: Chris McGregor, Mongezi Feza, Johnny Dyani, Dudu Pukwana, Nick Moyake i Louis Moholo. Cieszący się lokalną popularnością po festiwalu jazzowym w Johanesburgu, lecz niemal natychmiast repatriowani z powodów politycznych z RPA, muzycy wyruszyli na podbój Europy, rejestrując jeszcze po drodze znakomity koncertowy album "Legacy" (1964), zawierający interesującą mieszaninę wyrazistych elementów hard bopu, afrykańskiego "popu" spod znaku highlife music oraz etnicznej tradycji kwela, która stała się z czasem znakiem firmowym Blue Notes. Okres europejski to lata nieustających koncertów oraz współpracy afrykańskich improwizatorów z niezliczonymi twórcami sceny niezależnej (wymieńmy tu tylko takie postaci, jak Peter Brötzmann, Robert Wyatt, Don Cherry, Evan Parker czy Cecil Taylor), a także powołanie przez McGregora osobnego, międzynarodowego big bandu występującego przez wiele lat jako Brotherhood of Breath. Box "The Ogun Collection" zawiera zarówno płytę "Legacy", jak i europejski album "In Concert" - zawierający dużo większą dawkę tradycyjnej muzyki kwela, stanowiącej bazę dla ekspresyjnych improwizacji, a także legendarne płyty sesyjne Blue Notes, nagrane już w składach okrojonych do kwartetu oraz tria. Obie "elegijne" płyty Blue Notes - dedykowane przedwcześnie zmarłym muzykom: "Blue Notes for Mongezi" (nagrana przez kwartet: McGregor, Dyani, Pukwana, Moholo) i "Blue Notes for Johnny" (zarejestrowana w tercecie: McGregor, Pukwana, Moholo) porażają słuchacza niebywałą intensywnością muzycznej ekspresji, wznosząc się ku ekstatycznym rejonom najbardziej atawistycznego, niemal fizycznego sprzeciwu człowieka wobec śmierci, która nie oddaje swych oblubieńców - sprzeciwu wyrażanego wrzaskiem, jękiem i tupaniem, przeradzającym się stopniowo w muzyczny lament. Najwyraźniej słyszalne jest to w pierwszej części "Blue Notes for Mongezi", gdzie niezwykle transowej improwizacji całego zespołu, eksplodującej znienacka katartycznymi popisami solistów, towarzyszy powracający nieustannie krzyk: "Where is Mongezi Feza? Mongezi We All Love You!". W ten sposób spontaniczna muzyczna sesja zmienia się znienacka w archaiczną, plemienną ceremonię pogrzebową, podczas której żegna się członka zespołu odchodzącego do krainy przodków, czcząc zarazem jego pamięć i egzorcyzmując śmierć. Trudno inaczej pisać o obu tych płytach, niż parafrazując André Bretona, że są "konwulsyjnie piękne". Przywracają one przy tym jazzowej ekspresji i improwizacji ich najbardziej elementarny, rzec by można chtoniczny wymiar - sięgający o wiele głębiej niż afrykańskie korzenie jazzu - ku fundamentalnym doświadczeniom egzystencjalnym osadzonym w tym, co po prostu ludzkie. Jeśli nie słyszeliście jeszcze płyt Blue Notes - najwyższy czas nadrobić tę zaległość, niosą one bowiem muzykę rzadkiej urody i doniosłości!

Dariusz Brzostek


<<< poprzednia recenzja następna recenzja >>>
 

RECENZJE

+ Project Pitchfork - Dream, Tiresias!
+ Adham Shaikh - Collectivity
+ Distant System - Spiral Empire
+ EAT STATIC - Back To Earth
+ Department Of Eagles - In Ear Park
+ Konrad Kucz - Railroad Paths
+ Quarter - Quarter
+ V.A. - Dark Was The Night
+ Different State - Knar
+ Acid Mothers Temple - Demons From Nipples
+ :Wumpscut: - Schädling
+ Depeche Mode - Sounds Of The Universe
+ Hoarfrost - Ground Zero
+ Piotr Zabrodzki/Tatsuya Yoshida - Krakany
+ Konrad Kucz - Litania- Vita Contemplativa
+ Titus Andronicus - The Airing Of Grievances
+ Beirut - March Of The Zapotec/Realpeople Holland
+ M. Ward - Hold Time
+ Aquavoice - Cold
+ Merzbow - Hodosan
+ DJ Rush/Pet Duo - Deep, Hard & Dirty
+ My Favorite Things - Vol. 2
+ Masha Qrella - Speak Low (Loewe & Weill In Exile)
+ Pupkulies & Rebecca - Burning Boats
+ Not Given Lightly - A Tribute To The Giant Golden Book Of New Zealand's Alternative Music Scene
+ Mario Masullo & Andrea Gabriele - Les Coleurs Ne Meuvent Pas Les Peuples
+ Joachim Spieth presents Selected - Affin Vol. 3
+ Bruce Haack - The Electric Lucifer
+ Robert Wyatt - Eps
>> Blue Notes - The Ogun Collection
+ Peter Grudzień - The Unicorn
+ Sun Ra - Cosmos
+ Jim O'Rourke - I'm Happy, and I'm Singing, and a 1,2,3,4