Anna Nacher, Marek Styczyński,
"Ucho jaka. Muzyczne podróże od Katmandu do Santa Fe", Bezdroża, Kraków 2003


"Ucho jaka" nie jest przewodnikiem, choć na taki wygląda i z pewnością może być i tak potraktowane. Nie jest też studium etnomuzykologicznym, choć na naszym, ubogim w tego typu pozycje, rynku jest wydarzeniem bez precedensu i popularyzuje wiedzę na temat muzyki etnicznej różnych kultur skuteczniej niż akademickie podręczniki. Nie jest wreszcie dziennikiem z "podróży na Wschód", wędrówki w poszukiwaniu oświecenia, czy też może raczej olśnienia - urokiem wiecznego, niezmiennie inspirującego Orientu, chociaż odnajdziemy tu zarówno takie wątki jak i ulotną, lecz łatwo rozpoznawalną, atmosferę kulturowego uwiedzenia i fascynacji. "Ucho jaka" jest bowiem przede wszystkim zbiorem reportaży, wspomnień, rozmów z..., esejów i wreszcie podróżnych notatek, poświęconych jednakże jednej kwestii - podążaniu "ścieżką dźwięku", poszukiwaniu form muzycznych i instrumentów, które pozwolą najpełniej wyrazić artystyczne wizje drzemiące w autorach tego tomu. Jest to więc książka głęboko osobista, by nie rzec intymna, a zarazem szczera - nie ciąży na niej maniera żmudnego i daremnego, pseudonaukowego obiektywizmu. Pozwala to autorom mówić o własnym przeżywaniu muzyki, własnych poszukiwaniach i wreszcie o własnych wnioskach, co w efekcie owocuje, jakże cennym, wymiarem spotkania, nie tylko Nacher i Styczyńskiego z egzotycznymi kulturami, ale także czytelnika z twórcami książki, którzy zechcieli podzielić się z nim swoim pojmowaniem świata. Nie ma natomiast w "Uchu..." nieznośnej mistycyzującej ekscytacji i egzaltacji, która panoszy się niezwykle często w relacjach z podróży do kultur egzotycznych i archaicznych. Wręcz przeciwnie książka ta przynosi szereg znakomitych anegdot, ukazujących nieco inne aspekty konfrontacji kulturowej. Wspomnijmy tu choćby tylko relację o odnalezieniu śladów Jimiego Hendrixa w himalajskim hoteliku, czy też opowieść o, przeznaczonej dla naiwnych europejskich turystów, "szkole" muzycznej w Indiach. Autorzy odkrywają przed nami nie tylko egzotykę buddyjskiej muzyki ceremonialnej i bębnów szamańskich, ale także egzotykę kryjącą się "tuż za rogiem", w tym, co wydawało się swojskie i znane (vide opowieści Styczyńskiego o muzyce Karpat i instrumentach pasterskich), a nawet egzotyczny wymiar miejsc znajdujących się w samym centrum cywilizacji zachodniej (historie z życia nowojorskich loftów i amerykańskiego undergroundu). I wbrew pozorom punktem dojścia autorów "Ucha..." nie jest wcale przekonanie o niezwykłym zróżnicowaniu kultur, lecz głębokie przeświadczenie o elementarnej jedności, kryjącej się pod powłoką odmienności, lecz uchwytnej, przy odrobinie wysiłku i dobrej woli, choćby za sprawą wspólnego muzykowania.

Osobną kwestią jest płyta dołączona do tego intrygującego wydawnictwa. Zawiera ona, mówiąc najogólniej i dość banalnie, materiał źródłowy, zarejestrowany w trakcie wędrówek po Azji. I jest to materiał niekoniecznie muzyczny, śpiewy buddyjskich mnichów i brzmienie orkiestry weselnej z centralnego Nepalu zajmują tu bowiem miejsce równie istotne jak dźwięki towarzyszące wędrującej karawanie, głosy cykad i ptaka z drzewa  bodhi oraz, last but not least, wielogłosowy gwar miasta Katmandu. Te nagrania terenowe starają się wiernie dokumentować audiosferę Indii i Nepalu, oferując słuchaczowi choćby namiastkę brzmienia tych miejsc, mogą zarazem stanowić doskonałą ścieżkę dźwiękową, towarzyszącą lekturze "azjatyckich rozdziałów" książki. Płyta przynosi więc materiał surowy, niemal pozbawiony ingerencji i przetworzeń, stając się tym samym dźwiękowym dokumentem par excellence, nie sfałszowanym przez zabiegi o charakterze estetycznym. Przypomina nieco opublikowany ostatnio przez Soleilmoon Recordings album "Indian Soundscapes", zawierający dźwiękową wycieczkę po Indiach. Wszystko razem stanowi zaś niezaprzeczalne wezwanie do podróży, jeśli nawet nie do Katmandu, to w każdym razie z  "Uchem jaka" w ręku.

Dariusz Brzostek


 

RECENZJE

+ V/A - Clicks & Cuts 2 (3CD); - Clicks & Cuts 3 (2CD) / Mille Plateaux 2003
+ Takeo Toyama - Hello 88 / Karaoke Kalk 2003
+ Skanfrom - Soothing Sounds For Robots / Genetic Recordings 2003
+ Nooncat - Under The Moon/Under The Sun / Treibstoff 2003
+ Nowe:le / Vivo 2003
+ Monobox - Molecule / Logistic Records 2003
+ Eons / F4F CDR
+ Lexaunculpt - The Blurring Of Trees / Planet Mu 2003
+ Anders Ilar - Everdom / Shitkatapult 2003
+ Fennesz - Endless Summer; Fennesz/O'Rourke/Rehberg - The Return of Fenn'O'Berg / Mego
+ Żegota - Namasté CrimethInc./Demon Box 2002
+ EL-P - Fantastic Damage - Definitive Jux 2002
+ Burnt By The Sun - Soundtrack To The Personal Revolution Relapse Records
+ Stoloff & Hopkinson - Trademark / Pause_2 2003
+ Signaldrift - Compass / Wobblyhead 2003
+ Stars Of The Lid: The Tired Sounds Of. - Kranky - 2 CD
+ Meanest Man Contest - Merit / Plug Research 2003
+ Kuchen Meets Mapstation - s/t / Karaoke Kalk 2003
+ Fantomas + Melvins Big Band - Millennium Monsterwork / Ipecac Recordings
+ DoF - If More Than Twenty People / Highpoint Lowlife 2003
+ Rene Breitbarth - Solar / Treibstoff 2003
+ Smyglyssna - We Can Fix It - Remixes / Vertical Form 2003
+ Mess - Mess / własny sumpt, 2002, CD
+ Nokturnal Mortum - Goat Horns, The End Records, 1998, CD
+ Apocalyptica - Reflections, Island Mercury, 2003, CD
+ Keiji Haino, I Said, This Is The Son Of Nihilism, 1996 Table Of The Elements
+ Radio Massacre International - Maelstrom/ Northern Echo Recordings CDR
+ Maladoror - She / Ipecac Recordings
+ Evanescence - Fallen / Epic / Sony Music
+ Routine Engine - Circuit For The Sound Ghosts  / F4F CDR
+ Opiate - Sometimes / Morr Music 2003
+ Aleph - Taśmy z dźwiękiem / Simple Logic Records; Stop - Paindeck / Simple Logic Records
+ Maps And Diagrams - Free Time / Pause_2
+ Kpt.Michi.Gan - Player, Player / Aesthetics 2003
+ Dub Traktor - More Or Less Mono / City Centre Offices 2003
+ Russell Mills - Pearl + Umbra / Bella Union 1999
+ Deadbeat - Wild Life Documentaries / Scape 2002
+ Kompilacja -Ascension / MyHouse CD
+ Horpyna - Hoca-Drała / Studio X, 2002

- - - - - - - - -

WYWIADY / RELACJE

+ relacja z warszawskiego koncertu Naked City
+ sylwetka niemieckiej wytwórni EMD
+ relacja z festiwalu Muzyka Końca Œwiata
+ recenzja ksišżki Ucho jaka
+ relacja z koncertu Jarboe i Larsen